1932
Listopad 16 przez Saisha

Czytanie wciąga do tego stopnia, że często wchodzi w nawyk, czasem nawet staje się uzależnieniem. Ale bez obaw, bibliofilstwo to prawdopodobnie jedyny nałóg, który nikomu nie zaszkodził. Wręcz przeciwnie. Liczne badania i eksperymenty naukowe dowodzą, że czytanie książek wpływa pozytywnie na nasz umysł. Udowodniono, że jeżeli historia, którą czytamy jest naprawdę absorbująca, mózg zapamiętuje jej wydarzenia tak, jak byśmy sami ich doświadczyli i zachowali o nich wspomnienia. Dobre książki są zazwyczaj uniwersalne. Oddziałują na wszystkich czytelników w podobny sposób, niezależnie od narodowości, wieku, czy statusu społecznego. Poniżej znajdziecie kilka klasycznych pozycji literatury światowej, po które naprawdę warto sięgnąć. Jeżeli jeszcze się z nimi nie zapoznaliście, do dzieła! Czytanie to przecież jedna z największych przyjemności w życiu.

Aldous Huxley „Nowy, wspaniały świat”

„Nowy, wspaniały świat” to antyutopia z gatunku science-fiction. Powieść powstała w 1931 roku i jest krytyką wszelkiego rodzaju reżimów i porządków opartych na powszechnej równości i „szczęśliwości”. Akcja toczy się w fikcyjnej Republice Świata, w której obowiązują trzy zasady: wspólność – ("każdy jest dla każdego"), identyczność (upodobań i poglądów, w niższych warstwach społeczeństwa także wyglądu - efekt klonowania), oraz stabilność, wypływająca z zachowania wspólności i identyczności, osiągana ustawiczną kontrolą i tępieniem zachowań odbiegających od ustalonych norm. Nietrudno się domyślić, że wizja świata przedstawiona przez autora jawi się jako budzący grozę koszmar. Powieść Huxley’a znalazła się w pierwszej dziesiątce listy 100 najważniejszych anglojęzycznych książek XX wieku.

Harper Lee “Zabić drozda”

Opublikowana w 1960 roku powieść społeczno-obyczajowa z miejsca zyskała rozgłos i odniosła ogromny sukces wydawniczy. Autorka otrzymała za nią nagrodę Pulitzera, a sama książka weszła na stałe do kanonu literatury amerykańskiej. Większość opisanych w powieści wydarzeń ma charakter autobiograficzny. Lee oparła swoją opowieść na obserwacjach znajomych i sąsiadów oraz na wydarzeniach, które miały miejsce w jej rodzinnym mieście w czasach, gdy była dziesięcioletnią dziewczynką. Powieść podejmuje poważne kwestie, takie jak gwałt i podziały rasowe, lecz jest przy tym pełna ciepła i poczucia humoru. To dzięki temu od lat porusza serca tak licznej rzeszy czytelników. Ojciec narratorki, Atticus Finch, z zawodu prawnik, dla wielu stał się autorytetem moralnymi i wzorem godnym naśladowania. Zdaniem jednego z krytyków „Zabić drozda” do dziś pozostaje najczęściej czytaną książką o tematyce rasowej, a postawa Atticusa Fincha przemawia do wyobraźni czytelnika jako przykład heroicznej walki z rasizmem.

Kadr z filmu "Zabić drozda" z 1962 roku.

Książka na fali ogromnej popularności została sfilmowana. W główną rolę wcielił się ówczesny gwiazdor kina - Gregory Peck. Film także odniósł niemały sukces, zdobywając 3 statuetki Oscara, w tym dla odtwórcy roli głównej.

Franz Kafka “Proces”

“Proces” to niewątpliwie najsłynniejsze dzieło Franza Kafki. Opowiada historię Józef K., człowieka aresztowanego i postawionego przed sądem przez bliżej nieokreślone władze. Ani czytelnik ani sam Józef K. nigdy nie poznają natury „zbrodni”, której się rzekomo dopuścił. „Ktoś musiał złożyć doniesienie na Józefa K., bo mimo że nic złego nie popełnił, został pewnego ranka po prostu aresztowany.” Zdanie otwierające książkę daje przedsmak wstrząsającego studium bezsilności jednostki wobec wszechmocnej biurokracji oraz rażącej niesprawiedliwości aparatu państwowego. Podobnie jak dwie pozostałe powieści Kafki, „Proces” pozostał nieukończony. Książka zawiera jednak rozdział zamykający całą historię. Kafka zmarł w wieku zaledwie 40 lat i choć pozostawił po sobie niewielki dorobek, przez wielu krytyków do dziś uznawany jest za jednego z najbardziej wpływowych pisarzy XX wieku. Jego twórczość zapoczątkowała nurt egzystencjalizmu w literaturze

Plakat filmu "Proces" (1993) z Kylem Maclachlanem i Anthonym Hopkinsem.

Kolejna ekranizacja słynnej powieści. Warto porównać ją z książką.

J.D. Salinger „Buszujący w zbożu”

Utwór Salingera ukazał się po raz pierwszy w 1951 roku i niemal natychmiast stał się jedną z najbardziej napiętnowanych książek w Stanach Zjednoczonych. Ogromne kontrowersje wzbudzały przede wszystkim poruszane w powieści wątki związane z seksualnością nieletnich oraz język narratora, który nie stroni od wulgaryzmów. Choć pierwsze wydanie ukazało się jako „powieść dla dorosłych”, obecnie „Buszujący w zbożu” znajduje się na liście lektur szkół licealnych i wyższych we wszystkich krajach anglojęzycznych. Rocznie na całym świecie sprzedaje się około 250 tys. egzemplarzy. Książkę przetłumaczono go na wszystkie ważniejsze języki nowożytne. Główny bohater, Holden Caulfield – buntownik i prowokator, do dziś pozostaje ikoną nastolatków. Powieść podejmuje wątki poszukiwania własnej tożsamości, poczucia przynależności i wyobcowania. Znajduje się na liście 100 najlepszych książek anglojęzycznych, które ukazały się od 1923r (ranking „The Times”).

Autor powieści, J.D. Slinger. "Buszującego w zbożu" nigdy nie sfilmowano. W 1949 roku do kin trafił film "Moje zwariowane serce", według innego opowiadania Salingera. Krytycy i widzowie nie pozostawili na nim suchej nitki. Zdruzgotany pisarz postanowił wówczas, że żadne inne dzieło, które wyszło spod jego pióra, nie trafi na ekran. I dotrzymał słowa. Nigdy nie odsprzedał żadnej wytwórni praw do ekranizacji swojej najsłynniejszej książki.

Fiodor Dostojewski “Bracia Karamazow”.

“Bracia Karamazow” to ostatnia pozycja w dorobku jednego z największych pisarzy wszechczasów. Dostojewski pracował nad nią blisko dwa lata. Akcja rozgrywa się w XIX wiecznej Rosji. Koncentruje się wokół rodziny Karamazowów, którą łączą niezwykle skomplikowane relacje, ale o wartości utworu stanowią przede wszystkim rozważania filozoficzne autora natury etycznej, moralnej i religijnej. Dostojewskiego interesuje ogólnie pojęta kondycja człowieka (skomplikowane więzi międzyludzkie, człowiek jako jednostka i jako część zbiorowości, odwieczny konflikt pomiędzy rozumem, a intuicją i wiarą w Boga, przeznaczenie i wolna wola, rozterki związane z utratą wiary i tym podobne zagadnienia). Powieść „Bracia Karamazow” uznawana jest za jedno z najznakomitszych osiągnięć literatury światowej.

Kadr ze znakomitej adaptacji "Braci Karamazow" Teatru Telewizji z 2012 roku. Spektakl w nowym tłumaczeniu Cezarego Wodzińskiego.

William Szekspir „Hamlet”

Akcja rozpoczyna się tuż po nagłej śmierci króla Hamleta. Na tron Danii wstępuje jego brat Klaudiusz, który żeni się z Gertrudą, królową wdową. Tymczasem do Elsynoru wraca syn zmarłego, książę Hamlet. Młodzieniec rozpacza po utracie ojca i jest zgorszony postawą matki (w czasach Szekspira, ślub z bratem/siostrą współmałżonka uznawany był za kazirodztwo.) Duch zmarłego króla, wyjawia Hamletowi, że padł ofiarą skrytobójstwa, którego dopuścił się jego własny brat. Każe synowi przysiąc, że zostanie przezeń pomszczony; zakazuje jednak mścić się na matce. Hamlet ma wątpliwości, czy Duch mówił prawdę, mógł być diabłem, który przybrał jedynie postać ojca, aby go zwieść i sprowadzić na złą drogę. Książę postanawia znaleźć dowody zbrodni. W tym celu przywdziewa maskę szaleństwa. Ma mu to pomóc w śledzeniu poczynań stryja oraz uśpieniu jego czujności. W warstwie fabularnej “Hamlet” jest opowieścią o zepsuciu, zdradzie, szaleństwie i zemście. W istocie „Hamlet” to jednak ponadczasowa tragedia człowieka targanego gniewem, wątpliwościami i sprzecznymi emocjami. Człowieka wrażliwego, gardzącego podłością i zepsuciem, lecz niezdolnego do czynu. Młodzieńca, który miota się, próbując odnaleźć swoje miejsce w świecie w przesiąkniętym moralną zgnilizną.

Choć dramat Szekspira powstał ponad 400 lat temu, każdy czytelnik, czy widz teatralny odnajduje w głównym bohaterze cząstkę siebie. W tym właśnie tkwi moc „Hamleta”, który do dziś jest najczęściej wystawianą i najczęściej filmowaną sztuką Szekspira. Istnieje wiele polskich przekładów „Hamleta”. Za najlepszy i najbardziej przystępny dla współczesnego czytelnika uznaje się przekład Stanisława Barańczaka. Jeśli wolicie mniej uwspółcześnioną wersję, sięgnijcie po XIX-wieczny przekład Józefa Paszkowskiego. Na zdjęciu powyżej słynny monolog "Być, albo nie być..." w wykonaniu Mela Gibsona w udanej ekranizacji sztuki Franka Zeffirellego z 1990 roku.

"Hamlet" w inscenizacji warszawskiego teatru Współczesnego, ze znakomitą rolą Borsa Szyca. W przekładzie Józefa Paszkowskiego. Watro obejrzeć.

Lew Tołstoj “Anna Karenina”

„Anna Karenina” to przejmująca opowieść o wielkiej miłości i namiętności, naznaczonej zazdrością i zdradą. O losach dwójki bohaterów, zmysłowej i wyzwolonej, jak na owe czasy, Anny oraz przystojnego oficera, hrabiego Wrońskiego przesądza tragiczny w skutkach, zakazany romans. Anna postanawia pójść za głosem serca i wyzwolić się z małżeństwa pozbawionego uczucia. Porzuca męża dla kochanka, w XIX-wiecznej Rosji, rzecz nie do pomyślenia. Tołstoj stworzył wielowymiarową powieść, która niezmiennie fascynuje i zachwyca od chwili, gdy ukazała się po raz pierwszy w 1875 roku.

Keira Knightley (Karenina) i Aaron Taylor-Johnson (Wroński) w najnowszej adaptacji filmowej "Anny Kareniny" z 2012 roku.

Karol Dickens „Opowieść wigilijna”

“Opowieść wigilijna” to historia zgorzkniałego starego skąpca, Ebenezera Scrooge’a i przemiany, jaka zachodzi w nim w czasie nocy wigilijnej. Scrooge jest samotnikiem, nie lubi ludzi i dba wyłącznie o pomnażanie majątku. W noc wigilijną ukazuje mu się duch Jakuba Marleya – zmarłego partnera w interesach, cierpiącego pod ciężarem łańcucha win, który „wykuł” sobie za życia. Ta wizyta ma uchronić Scrooge’a przed podobnym losem. Początkowo nieufny, Ebenezer zmienia zdanie pod wpływem wizyt kolejnych duchów: Ducha Dawnych Świąt Bożego Narodzenia, Ducha Obecnych Świąt i Ducha Świąt przyszłych. Zjawy pokazują bohaterowi sceny z jego życia przeszłego, teraźniejszego i przyszłego. Przerażony wizją samotnej śmierci, Scrooge pojmuje swoje błędy i staje się znów szczodrym, serdecznym człowiekiem, takim jakim był za młodu, przed śmiercią siostry, jedynej jak się zdawało osoby, która kiedykolwiek się o niego troszczyła.

Jim Carrey jako Ebenezer Scrooge w najnowszej filmowej wersji "Opowieści Wigilinej". Film Roberta Zemeckisa z 2009 roku realizowany był techniką motion capture (przetworzenie mimiki aktorów do animacji).

Antoine de Saint-Exupéry “Mały książę”.

„Mały Książę” to książka o dorastaniu do wiernej miłości, do prawdziwej przyjaźni i odpowiedzialności za drugiego człowieka. Stawia pytania o hierarchię wartości oraz sens więzi między ludźmi. Choć ma formę baśni, tylko pozornie jest lekturą przeznaczona dla dzieci. Pod warstwą bajkowej fabuły znajduje się druga, symboliczna warstwa, dotykająca prawd uniwersalnych. Opowiadanie Saint-Exupéry’ego, jest najpopularniejszym utworem napisanym po francusku. Przetłumaczono go na ponad 250 języków i dialektów i uznano za najlepszą francuską książkę XIX wieku. Corocznie sprzedaje się ok. miliona egzemplarzy. Choć „Mały książę” powstał w 1943 roku, do dziś pozostaje ulubioną lekturą zarówno dzieci jak i wielu dorosłych.

Gabriel Garcia Marquez “Sto lat samotności”.

Powieść zmarłego niedawno kolumbijskiego noblisty ukazała się po raz pierwszy w 1967 roku. Należy do nurtu realizmu magicznego, zapoczątkowanego w latach 30. ubiegłego wieku przez pisarzy Ameryki Łacińskiej. „Sto lat samotności” jest wielopokoleniową sagą rodziny Buendía, której patriarcha, José Arcadio Buendía, założył miasteczko Macondo. Opowiada o wzlotach i upadkach codzienności, narodzinach i śmierci, szczęściu i rozpaczy. Uważana za arcydzieło literatury iberoamerykańskiej i światowej, jest jedną z najczęściej tłumaczonych i czytanych książek napisanych w języku hiszpańskim. Podczas IV Międzynarodowego Kongresu Języka Hiszpańskiego, który odbył się w 2007 r. w Cartagenie, powieść Marqueza została uznana za drugą, po Don Kichocie, najważniejszą książkę kręgu kulturowego języka hiszpańskiego. Przetłumaczono ją na 35 języków. Do dnia dzisiejszego sprzedano ponad 30 milionów egzemplarzy.

Autor uważał jego najsłynniejsze dzieło nie nadaje się do sfilmowania, dlatego nigdy nie sprzedał praw do ekranizacji. Kiedy znany hollywoodzki producent, Harvey Weinstein, zwrócił się do niego z propozycją przeniesienia książki na ekran, usłyszał, że jeśli chce praw do „Stu lat samotności”, to może je uzyskać, pod warunkiem, że sfilmuje całą książkę i będzie wypuszczał jeden dwuminutowy rozdział co rok przez sto lat. Jeżeli rodzina Garcíi Márqueza zechce uszanować wolę pisarza, „Sto lat samotności” czeka podobny los jak „Buszującego w zbożu” Salingera. Do czasu wygaśnięcia praw autorskich (70 lat od śmierci autora) historie opisane w obu dziełach pozostaną dostępne wyłącznie dla miłośników literatury.

J.K. Rowling “Harry Potter”

“Harry Potter” to prawdopodobnie najważniejsza powieść dla młodzieży XX wieku. Wywarła ogromy wpływ na całe pokolenia nastolatków. Seria składa się z siedmiu tomów i jest kroniką przygód młodego czarodzieja, Harry’ego oraz dwójki jego najbliższych przyjaciół Hermiony i Rona. Cała trójka uczy się Hogwarcie, Szkole Magii i Czarodziejstwa. Najważniejszym wątkiem powieści jest walka głównego bohatera z najpotężniejszym czarnoksiężnikiem wszechczasów, Lordem Voldemortem, który zabił rodziców Harry'ego i pragnie całkowicie podporządkować sobie zwykłych śmiertelników, to jest tych, którzy nie posiedli magicznych mocy. „Harry Potter” odniósł ogromny sukces komercyjny, na całym świecie. Sprzedano ponad 450 milionów egzemplarzy, a cała seria stała się najlepiej i najszybciej sprzedającą się pozycją w historii. Opowieść o młodym czarodzieju łączy w sobie elementy wielu gatunków literackich, takich jak: fantastyka, kryminał, thriller, romans oraz powieść przygodowa. Sama autorka twierdzi, że motywem przewodnim serii jest śmierć. Powieści Rowling od początku wzbudzały wiele kontrowersji. Spotkały się z ostrą krytyką środowisk religijnych (chrześcijańskich i muzułmańskich). Zarzuty dotyczą przede wszystkim promowania magii i okultyzmu. Według najzagorzalszych krytyków wizja dzieci praktykujących magię może skłaniać młody umysł do praktyk charakterystycznych dla satanizmu. Najważniejszy zarzut to jednak nieuwzględnienie sfery religijnej w fabule. Życie młodocianych bohaterów jest bowiem całkowicie pozbawione wpływu religii.

Pierwszy film z serii o Harrym Potterze nakręcono w 2001 roku. Autorka zgodziła się odsprzedać prawa do ekranizacji pod warunkiem, że film wiernie przedstawi wizję zawartą w książce. Sprzedając prawa do postaci, Rowling uniemożliwiła wytwórni Warner Bros kręcenie sequeli nienapisanych przez nią samą. Wspólnie z autorką ustalono, iż film zostanie nakręcony w Anglii, a do jego realizacji zostanie zatrudniona wyłącznie brytyjska obsada.

George Orwell “Rok 1984”

“Rok 1984” to futurystyczna antyutopia o licznych podtekstach politycznych (zawoalowana krytyka stalinizmu). Powieść, opublikowana po raz pierwszy w roku 1949, opisuje Londyn w niezbyt odległej przyszłości. W świecie Orwella życie jednostek jest całkowicie podporządkowane wszechpotężnej władzy państwa. Społeczeństwo dzieli się na trzy klasy społeczne: klasę wyższych funkcjonariuszy partyjnych pełniących najwyższe urzędy państwowe; klasę szeregowych członków partii (urzędnicy niskiego szczebla) oraz proli, czyli proletariuszy (klasa pracująca). W filozofii partii prole należą do kategorii "podludzi", nie stwarzają zagrożenia i nie są warci uwagi. Mieszkają w osobnych dzielnicach, gdzie inwigilacja wydaje się znikoma (nie ma wszechobecnych teleekranów ani podsłuchów). Nie jest to konieczne, ponieważ prole nie są uświadomieni społecznie i zajmują się wyłącznie zaspokajaniem podstawowych potrzeb. Choć stanowią zdecydowaną większość (ok. 85%) społeczeństwa i mogliby w dowolnej chwili zniszczyć partię, nie odczuwają potrzeby buntu. Agenci Policji Myśli, krążą pośród nich i wyłapują nieliczne jednostki inteligentne, które potencjalnie mogłyby zorganizować proli w liczącą się siłę. Z oczywistych względów do upadku komunizmu w Polsce „Rok 1984” był powieścią zakazaną przez cenzurę. Od 1980 r. publikowano ją jednak w postaci przedruków z wydania paryskiego w wydawnictwach tzw. "drugiego obiegu". Do kultury masowej przeniknęło szereg pojęć używanych w książce np. Wielki Brat, nowomowa, ministerstwo prawdy, myślozbrodnia, teleekran, 2+2=5. Utrwalił się także przymiotnik „orwellowski”, który jest synonimem tajnej inwigilacji, propagandowych kłamstw oraz „manipulowania prawdą” totalitarnych władz.

Kadr z filmu na podstawie powieści Orwella. Ekranizacja powstała w roku... 1984 w Wielkiej Brytanii.